1. trymestr ciąży

Czego dowiesz się z artykułu?

• Kiedy zaczyna się 1. trymestr ciąży i jak się do niego przygotować?
• 1. trymestr ciąży – co warto wiedzieć?
• Dieta w ciąży: 1 trymestr – co jeść w pierwszych tygodniach ciąży?
• Ćwiczenia w ciąży: 1 trymestr – na jaką aktywność postawić?
• Badania w pierwszym trymestrze ciąży
• Pierwszy trymestr ciąży – objawy, jakie mogą wystąpić

W 1. trymestrze dowiadujecie się, że spodziewacie się dziecka. Kolejne tygodnie z pewnością będą dla Was niezwykle emocjonujące. Bardzo często po fali ekscytacji przyszłe mamy zaczynają myśleć, co może się wkrótce zmienić w ich wyglądzie czy samopoczuciu. Zastanawiają się także, jak rozwija się ich maleństwo i w jaki sposób postępować, aby zapewnić mu do tego jak najlepsze warunki. Abyście mogli ze spokojem oczekiwać na kolejne trymestry i pojawienie się na świecie Waszej pociechy, przygotowaliśmy dla Was artykuł z najważniejszymi informacjami dotyczącymi początku ciąży.

Ile trwa 1. trymestr ciąży i jak się do niego przygotować?

Pierwszy trymestr wcale nie zaczyna się od momentu poczęcia. W medycynie liczy się go od 1. dnia ostatniej miesiączki poprzedzającej zapłodnienie, które realnie nastąpi dopiero w 3. tygodniu ciąży. Jeśli staracie się o dziecko, możecie zacząć przygotować się na ten ważny moment o wiele wcześniej. Odstawcie używki, zadbajcie o swoją dietę i cieszcie się nawzajem bliskością. Dodatkowo, kobieta powinna zacząć suplementować kwas foliowy. To też dobry moment, aby odwiedzić dentystę, zrobić przegląd zębów oraz postarać się zredukować poziom stresu.

Gdy w odpowiednim momencie dojdzie do połączenia się komórki żeńskiej z męską, a zarodek zagnieździ się w ścianie macicy, będzie to oznaczało początek ciąży. Czego można się wtedy spodziewać? Zagnieżdżenie może spowodować tzw. plamienie implantacyjne – spokojnie, to nie powód do obaw. Rozwijający się zarodek zacznie produkować gonadotropinę kosmówkową (b-hCG), hormon charakterystyczny dla okresu ciąży.

Do kiedy trwa pierwszy trymestr? Uznaje się, że do końca 13 tygodnia. Do tego czasu w ciele przyszłej mamy zajdą liczne zmiany.

1. trymestr ciąży – co warto wiedzieć?

Kobieta na samym początku jeszcze nie wie, że jest w ciąży. Około 10-14 dni po owulacji (czyli mniej więcej w 4. tygodniu ciąży) można wykonać test płytkowy (z moczu)¹. Test ciążowy z krwi jest bardziej czuły i potrafi wykryć ciążę już 9-10 dni po zapłodnieniu².

Kiedy zaplanować pierwszą ciążową wizytę u ginekologa? Pęcherzyk ciążowy będzie widoczny dopiero wtedy, gdy poziom b-hCG osiągnie 1000 mlU/ml, czyli w około 5.-6. tygodniu. Dlatego na konsultację najlepiej umówić się między 6. a 7. tygodniem. Wtedy lekarz będzie mógł już potwierdzić, czy ciąża rozwija się w macicy, zaś na ekranie monitora będzie widać bijące serduszko dziecka.

Początek ciąży to czas tzw. organogenezy, czyli tworzenia się organów wewnętrznych i układów. Pod koniec 1. trymestru serduszko dziecka będzie już w pełni ukształtowane i sprawne. Także mózg będzie miał już swoje struktury, a nerki zaczną produkować mocz.

Rozpocznie się też m.in. proces mineralizacji kości (rozwiną się kości czaszki i żebra) oraz produkcji insuliny w trzustce. Maluszek będzie miał swoje unikalne linie papilarne na paluszkach i nauczy się połykać wody płodowe, co pozwoli mu na ćwiczenie ruchów perystaltycznych w jelitach.      

W tym czasie płód intensywnie rozwija swoje mięśnie i uczy się ich używać, zginając rączki i nóżki oraz poruszając się w płynie owodniowym. Choć jest to jeszcze niewyczuwalne, szkrab jest już naprawdę aktywny! W tym czasie dziecko intensywnie rośnie. Szacuje się, że w 13. tygodniu maluszek mierzy około 7,4 cm i waży 23 g.

W pierwszych tygodniach ciąży nie są jeszcze raczej widoczne duże zmiany w wyglądzie przyszłej mamy. Na samym początku kobieta może nawet stracić kilka kilogramów z powodu np. braku apetytu czy pojawiających się nudności. Brzuszek zacznie być lekko widoczny najpewniej dopiero pod koniec tego trymestru. Zbiega się to z końcem najbardziej niebezpiecznego okresu, warto więc, by w tym czasie przyszła mama poinformowała pracodawcę o ciąży. Może też odetchnąć z ulgą i wkroczyć w II trymestr.

Dieta w ciąży: 1 trymestr – co jeść w pierwszych tygodniach ciąży?

W pierwszych tygodniach ciąży kobieta może nie mieć apetytu lub wręcz odwrotnie – jeść dosłownie wszystko. Jedno jest pewne – przyszła mama powinna pamiętać, żeby zdrowo się odżywiać.

Co jeść w ciąży w 1. trymestrze? Przy planowaniu posiłków warto zwrócić uwagę na jakość spożywanych pokarmów. Dobrze byłoby, gdyby na talerzu znalazły się warzywa i owoce, które dostarczą przyszłej mamie i dziecku potrzebnych witamin i składników mineralnych (m.in. żelaza i witamin z grupy B). Najlepsze będzie pieczywo z pełnego ziarna i kasze, naturalne produkty mleczne, jajka, chude mięso i tłuste ryby (zawarty jest w nich kwas DHA kluczowy dla rozwoju dziecka).

To nie czas, by jeść za dwoje, a dla dwojga. To podstawowa zasada, jakiej warto się teraz trzymać. Dobrze jest też pamiętać o odpowiedniej ilości wody (nawet 2,5 litra dziennie).      

Zaleca się również, aby kobiety w ciąży nie spożywały np. surowych ryb, niepasteryzowanego mleka i otrzymywanych z niego serów pleśniowych. Bezwzględnie należy wyeliminować w tym czasie z diety alkohol. Jeśli potrzebne jest wsparcia w komponowaniu jadłospisu w 1. trymestrze, warto odwiedzić dietetyka, który rozpisze propozycje smacznych i różnorodnych posiłków np. na tydzień lub 14 dni. 

Ćwiczenia w ciąży: 1 trymestr – na jaką aktywność postawić?

Jeżeli przed zajściem w ciążę mama prowadziła aktywny tryb życia i lekarz nie widzi żadnych przeciwwskazań, nie ma potrzeby rezygnować z ćwiczeń. Ważne jednak, aby dopasować ich natężenie do aktualnego stanu – np. unikać sportów ekstremalnych czy kontaktowych.

Warto, by kobiety, które prowadziły raczej kanapowy styl życia, także postarały się teraz więcej ruszać, aby dotlenić organizm i poprawić swoje samopoczucie. W tym przypadku sprawdzą się delikatne ćwiczenia. W 1. trymestrze ciąży można bezpiecznie spacerować i chodzić z kijkami albo wybrać np. zajęcia na basenie. Warto także pomyśleć o jodze dla przyszłych mam, która dodatkowo pomoże się wyciszyć, bądź o pilatesie przygotowującym ciało do porodu.

Badania w pierwszym trymestrze ciąży

Podczas pierwszej wizyty ciążowej lekarz wydaje skierowanie na badania. Podstawowy pakiet dla kobiet w ciąży obejmuje badania finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach standardu opieki okołoporodowej:

• badanie grupy krwi i czynnika Rh,
• morfologia krwi,
• badanie stężenia glukozy we krwi na czczo,
• badanie ogólne moczu,
• cytologia i USG piersi (jeśli brak jest aktualnych wyników),
• oznaczenie poziomu hormonu TSH,          
• badanie na obecność przeciwciał IgG i IgM przeciwko toksoplazmozie,
• badanie na obecność przeciwciał IgG przeciwko różyczce,
• badanie w kierunku obecności wirusa HIV,
• badania w kierunku zapalenia wątroby typu C (HCV),
• badania w kierunku kiły (VDRL),
• przegląd stomatologiczny.

Od czerwca 2025 roku finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia są także badania w kierunku zakażenia wirusem cytomegalii (CMV).

Zakres świadczeń gwarantowanych nie obejmuje wykonywania badań CMV IgM, CMV IgG oraz hormonów tarczycy FT3 i FT4. Choć nie są one obowiązkowo realizowane w ramach standardowej opieki, warto rozważyć ich wykonanie, aby uzyskać pełniejszą ocenę stanu zdrowia i lepiej monitorować przebieg ciąży.

Niezwykle istotne są także badania prenatalne 1. trymestru. Co ważne, od czerwca 2024 roku badania prenatalne są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia i dostępne dla wszystkich kobiet w ciąży, niezależnie od wieku. Obejmują one:

• Test PAPP-A (badanie biochemiczne z krwi obejmujące białko PAPP-A i beta-hCG) – pozwalający wykryć ryzyko trisomii, czyli obecności dodatkowego chromosomu u dziecka, który powoduje np. zespół Downa, Patau i Edwardsa,
• USG I trymestru (wykonywane między 11. a 13. tygodniem + 6 dni ciąży) – tzw. USG genetyczne.

Przy nieprawidłowym wyniku USG lekarz może zalecić badanie prenatalne (NIPT) – skupiające się na sekwencjonowaniu DNA płodu. Charakteryzuje się ono wyższą czułością i pozwala uniknąć inwazyjnej amniopunkcji, jednak nie jest refundowane przez NFZ i wymaga opłaty.

Dodatkowo, warto wspomnieć o odpłatnym teście, który ocenia ryzyko pojawienia się preeklampsji (stanu przedrzucawkowego) w późniejszych tygodniach ciąży. Aby go przeprowadzić, w 1. trymestrze pobiera się krew z żyły łokciowej i wykonuje badanie PIGF (ang. placental growth factor – to tzw. łożyskowy czynnik wzrostu). Następnie dwukrotnie mierzy się ciśnienie tętnicze. Pomiary trafiają do certyfikowanego kalkulatora ryzyka. Lekarz, bazując na wynikach, wywiadzie z pacjentką oraz na je masie ciała, oblicza ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego.

Zarówno USG genetyczne, test PAPP-A, jak i PIGF są badaniami nieinwazyjnymi, co oznacza, że w żaden sposób nie ingerują w zdrowie mamy czy maluszka.

Pierwszy trymestr ciąży – objawy, jakie mogą wystąpić

Najczęściej pierwszym objawem ciąży jest spóźniająca się miesiączka. Wiele kobiet obserwuje u siebie także inne charakterystyczne symptomy, np.:

• bolesność i obrzęk piersi,
• metaliczny smak w ustach,
• nudności i wymioty,
• wyczulony węch i zmianę apetytu,
• zmęczenie, zadyszkę, senność i zmienne nastroje.

Za powyższe objawy odpowiadają rosnące stężenia hormonów – m.in. wspomnianego już b-hCG. Znaczenie ma też progesteron, który ma za zadanie podtrzymać ciążę, jednak oprócz tego może nieco obniżyć ciśnienie i powodować nawet omdlenia lub ból głowy, dlatego warto dużo wypoczywać. Progesteron spowalnia także procesy trawienia, co skutkuje zaparciami i wzdęciami. Remedium na te dolegliwości będzie spożywanie większej ilości błonnika i unikanie wzdymających produktów.

W przypadku powracających nudności, warto jeść regularnie – częściej, ale w mniejszych ilościach. Pomocne mogą okazać się też napary z imbiru. Jeśli nic nie będzie pomagać, warto skonsultować się z lekarzem, który może przepisać bezpieczne leki przeciwwymiotne. 

Kobieta – oprócz wymienionych wyżej objawów ciążowych – może zaobserwować u siebie częstsze oddawanie moczu. Jest to zupełnie normalne i wynika z poszerzenia się moczowodów i spowolnienia ich perystaltyki oraz działania progesteronu⁴. Później parcie na pęcherz mija, ale może ponownie powrócić na samej końcówce ciąży – w III trymestrze. Przyszła mama może odczuwać wszystkie symptomy wczesnej ciąży, jak i nie mieć żadnego dyskomfortu – wszystko jest bardzo indywidualną kwestią.

Przyszłe mamy czasem zauważają też na twarzy przebarwienia, trądzik i gorszą kondycję skóry. To zupełnie normalne na początku ciąży. Aby poprawić wygląd cery, warto regularnie ją oczyszczać i pielęgnować twarz odpowiednimi kosmetykami. Najczęściej wszelkie niedoskonałości znikają wraz z wkroczeniem w II trymestr ciąży. Warto jednak dodać, że niektóre panie nawet w I trymestrze wyglądają kwitnąco, a za wszystko odpowiadają geny i ilość wyprodukowanych hormonów.

W 1. trymestrze ciąży przyszłym mamom może też dokuczać bezsenność. Przyczyna bywa różna. Problemy ze snem mogą być wynikiem gonitwy myśli związanej z nowym stanem albo częstej potrzeby oddawania moczu, mdłości i wymiotów, które czasami pojawiają się też w nocy, bądź bólów pleców występujących pod koniec tego trymestru. Aby spać spokojnie, warto wyciszyć się wieczorem, zadbać o komfortowe ułożenie ciała i ograniczyć ilość bodźców.