2. trymestr ciąży

O czym przeczytasz w artykule:

• Kiedy zaczyna się 2. trymestr?
• Co warto wiedzieć o tym okresie ciąży?
• Jakie dolegliwości i niepokojące objawy mogą się pojawić?
• Jak wygląda kwestia badań w 2. trymestrze?
• Jakie ćwiczenia i aktywności można wykonywać?
• Co jeść w 2. trymestrze ciąży?

Pierwszy trymestr ciąży to dla wielu mam trudny okres. Głównie ze względu na dolegliwości, przede wszystkim mdłości czy zawroty głowy. Sam maluszek w tym czasie intensywnie się rozwija i pod koniec trzeciego miesiąca ma już wykształcone wszystkie najważniejsze ograny m.in. oczy, wątrobę, rączki i nóżki czy serce. Co będzie działo się w drugim trymestrze?

Kiedy zaczyna się 2. trymestr ciąży, a kiedy kończy?

Drugi trymestr zaczyna się w czwartym miesiącu ciąży, w 14. tygodniu, , i trwa kolejne trzy miesiące, czyli do końca 27. tygodnia. Prawdopodobnie zapamiętasz z tego okresu dwa emocjonalne momenty, bo to właśnie one najczęściej pozostają we wspomnieniach rodziców na długo. Pierwszy to wykonanie tzw. USG połówkowego, podczas którego zazwyczaj poznaje się płeć maluszka. Drugie związane jest z pierwszymi – jeszcze bardzo delikatnymi – ruchami dziecka, które w tym czasie zaczynają być odczuwalne.

2. trymestr ciąży – co warto wiedzieć?

W drugim trymestrze maluszek w brzuchu mamy intensywnie rośnie i się rozwija. Na początku ma ok. 7,5 cm, a pod koniec szóstego miesiąca – już ponad 36 cm długości i masę ciała ok. 900 g. Narządy, które wykształciły się wcześniej (serce, wątroba, oczy, mózg czy skóra), dojrzewają i nabierają ostatecznych kształtów oraz proporcji – tak zostanie już do narodzin. Rozwijają się także mięśnie oraz szkielet, który nie jest jeszcze zbudowany z kości, ale z elastycznej chrząstki. Dziecko uczy się przełykać i zaczyna ssać palec, a pod koniec 26. tygodnia także otwierać oczy, dotąd szczelnie zakryte powiekami.

Jak już wspomnieliśmy wyżej, drugi trymestr ciąży to także czas, kiedy mama może poczuć pierwsze ruchy swojego nienarodzonego jeszcze skarbu. Początkowo odbiera się je jako delikatne łaskotanie i – zwłaszcza w pierwszej ciąży – łatwo ich nie zauważyć. Z każdym tygodniem stają się one jednak coraz mocniejsze i coraz trudniejsze do przeoczenia.

Jakie dolegliwości i niepokojące objawy mogą się pojawić?

Wiele mam podkreśla, że drugi trymestr to dla nich „miesiąc miodowy” – czują się świetnie, stres i emocje związane z początkiem ciąży opadają i nadchodzi czas, w którym spokojnie można przygotować się na przyjście maleństwa na świat. Nie dla wszystkich jednak jest to łaskawy okres – kobieta może czuć się zmęczona, a wzrost macicy i rozwój lokatora w jej wnętrzu może powodować różne dolegliwości. Większość z nich to zapewne normalna reakcja organizmu, ale jeśli dzieje się coś niepokojącego, koniecznie należy skonsultować to z lekarzem prowadzącym.

Najczęściej spotykane objawy i dolegliwości w drugim trymestrze to:

• ból pleców w ciąży – 2. trymestr to czas, gdy ciąża zaczyna być coraz bardziej widoczna. Przez rosnący brzuszek i przeniesienie środka ciężkości ciała bardziej na przód mięśnie przejmują część zadań, za które dotąd odpowiadały stawy, a w efekcie szybciej się męczą. To wszystko sprawia, że powszechną dolegliwością staje się ból krzyża. Na szczęście można zniwelować go odpowiednimi ćwiczeniami i prawidłowymi nawykami. Warto zacząć kucać zamiast schylać się, utrzymywać proste plecy w trakcie codziennych czynności, unikać długiego stania oraz nosić obuwie na niskim i szerokim obcasie;

• ból i zawroty głowy w ciąży, w 2. trymestrze – ich sporadyczne występowanie jest normalne;

• ból podbrzusza w ciąży – w 2. trymestrze nie jest powodem do niepokoju, podobnie jak towarzyszące mu uczucie ciągnięcia w pachwinach. Oba te objawy to wynik szybkiego rozwoju i wzrostu maluszka. Dolegliwość może też być spowodowana rozciąganiem się więzadeł macicy, co czasem skutkuje kłuciem lub ciągnięciem w dole brzucha. Kłucie w podbrzuszu w ciąży, w 2. trymestrze, w połączeniu z krwawieniem z dróg rodnych wymaga jednak niezwłocznej konsultacji z lekarzem;

• napięty brzuch w ciąży – w 2. trymestrze brzuch twardnieje i napina się pod wpływem ruchów dziecka i skurczów macicy. To zupełnie normalne;

• zgaga – to całkowicie naturalny objaw, z którym można próbować radzić sobie dietą;

• obrzęki nóg – spuchnięte, ciężkie i obolałe nogi to efekt tego, że powiększająca się macica uciska na naczynia krwionośne. Pomóc mogą ruch, częste zmiany pozycji oraz układanie nóg na podwyższeniu;

• częste oddawanie moczu w ciąży – 2. trymestr to czas, kiedy macica rośnie. Potrzebuje coraz więcej miejsca, więc naciska na inne organy – w tym pęcherz. Sam częstomocz nie powinien budzić obaw, ale jeśli połączony jest z krwawieniem lub wypływaniem brunatnej mazi oraz bólem w podbrzuszu, koniecznie należy zgłosić się do lekarza. Jeśli z kolei towarzyszy temu zwiększone pragnienie, napady głodu i przewlekła senność, może być to objaw cukrzycy ciążowej;

• tycie w ciąży – 2. trymestr (podobnie jak 1. i 3.) ma określone normy opisujące przyrosty masy ciała w ciąży. Jeżeli przybierasz na wadze za szybko, zgłoś się do lekarza, który może zlecić badania pod kątem cukrzycy ciążowej i odpowiednią dietę.

Jakie badania wykonać w 2. trymestrze?

Z pewnością wiesz, jak ważne jest regularne sprawdzanie stanu zdrowia mamy i rozwijającego się maluszka. W drugim trymestrze regularne wizyty u ginekologa prowadzącego ciążę z zasady odbywają się co miesiąc. W ich czasie mierzy się ciśnienie, masę ciała, a także sprawdza stan szyjki macicy i wydzieliny pochwowej. Lekarz zleca też podstawowe badania krwi (morfologię) i moczu, aby mieć pewność, że kobieta i dziecko czują się dobrze i nic im nie dolega.

Pozostałe badania przeprowadzane w drugim trymestrze, to:

• test obciążenia glukozą (krzywa cukrowa) – wykonywany między 24. a 26. tygodniem, ma za zadanie sprawdzić, czy u mamy nie występuje cukrzyca ciążowa,

• badanie przeciwciał w kierunku toksoplazmozy – jeśli poprzedni wynik (z pierwszego trymestru) był ujemny, wykonuje się je, żeby wykluczyć późniejsze zakażenie tą groźną chorobą,

• oznaczanie przeciwciał anty-D – zleca się je kobietom, które mają grupę krwi Rh-.

To także czas wykonywania drugiego badania prenatalnego, tak zwanego USG połówkowe. które budzi wśród rodziców duże emocje. Jest ono jednym z najważniejszych badań w całej ciąży. Wykonuje się je zwykle między 18. a 22. tygodniem – to moment, w którym maluszek waży już ok. 250 g i mierzy ponad 15 cm, czyli wystarczająco, aby wykryć większość wad anatomicznych. Lekarz bardzo dokładnie sprawdza wtedy budowę wszystkich narządów dziecka: mierzy obwód głowy, obwód brzucha oraz długość kości udowej i ramiennej. Na tej podstawie ocenia, czy dziecko rośnie prawidłowo. Jest to także dobry moment na potwierdzenie płci. W trakcie badania połówkowego lekarz ponownie ocenia ryzyko wad chromosomalnych, tym razem na podstawie markerów charakterystycznych dla II trymestru ciąży.

Od czerwca 2024 roku wszystkie kobiety w ciąży mogą bezpłatnie wykonać badania prenatalne w ramach programu finansowanego przez NFZ. Wcześniej z darmowej diagnostyki w tym zakresie mogły korzystać wyłącznie mamy, które ukończyły 35 lat, urodziły już dziecko z wadą genetyczną lub miały w rodzinie osoby z chorobami genetycznymi¹.

Kobieta w ciąży, która z jakichś przyczyn nie miała wykonanych badań przesiewowych w I trymestrze lub której wynik badania połówkowego budzi niepokój, może poszerzyć diagnostykę o odpłatne badanie wolnego DNA płodu. To nieinwazyjny test prenatalny, który pozwala ocenić ryzyko wystąpienia u dziecka określonych wad genetycznych. Pomimo wysokiej czułości jest to badanie przesiewowe, a nie diagnostyczne – wynik wskazujący wysokie ryzyko wymaga potwierdzenia badaniem inwazyjnym. 

Aktywność fizyczna w 2. trymestrze ciąży

Wiele kobiet wkracza w drugi trymestr ciąży z niezwykłą energią – jeśli ciąża rozwija się prawidłowo i nie ma przeciwwskazań medycznych, warto spożytkować ją na aktywność fizyczną.

Dobrze jest skupić się w tym okresie na ćwiczeniach rozciągających i wzmacniających: przysiadach, wspięciach na palce, wykrokach i tym podobnych. Przyszła mama może zacząć też wykonywać ćwiczenia oddechowe, które nauczą ją oddychać przeponą, ale można poczekać z tym do rozpoczęcia trzeciego trymestru i zajęć w szkole rodzenia. Warto rozważyć też chodzenie na basen, zajęcia jogi lub pilatesu – w wielu studiach sportowych prowadzone są zajęcia specjalnie dla kobiet w ciąży. W grę wchodzą też oczywiście samodzielne treningi, jednak ich plan najlepiej skonsultować z lekarzem lub fizjoterapeutą.

2. trymestr ciąży – co jeść?

Ważnym elementem dbania o siebie jest odpowiednie odżywianie.Zapotrzebowanie na energię u mamy wzrasta, dlatego warto odpowiednio komponować posiłki, by zawierały wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka w drugim trymestrze ciąży. Dieta powinna zawierać produkty bogate w białko, te będące źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz węglowodanów złożonych, a także duże ilości warzyw i owoców. Wyeliminować z diety należy z kolei produkty, które mogą być przyczyną niebezpiecznych chorób: surowe mięso, jaja, ryby i mleko oraz sery pleśniowe z niepasteryzowanego mleka. Propozycje zbilansowanych posiłków znaleźć można w naszych jadłospisach na 2. trymestr.

Drugi trymestr ciąży to okres, który może mile zaskoczyć. Warto przygotować się na to, co będzie się działo z ciałem mamy, a także wiedzieć, jak zadbać o kobietę i maleństwo w tym czasie.