Aktualne standardy opieki okołoporodowej w pigułce

Czego dowiesz się z artykułu?

• Co to są standardy opieki okołoporodowej?
• Co się zmieniło w najnowszych standardach opieki okołoporodowej w 2025 roku?
• Jakie są standardy opieki okołoporodowej dotyczące okresu ciąży?
• Jakie standardy opieki okołoporodowej obowiązują podczas porodu?
• Jak przebiega opieka nad kobietą w okresie połogu?
• Jakie są standardy w zakresie opieki nad noworodkiem?
   

Co to są standardy opieki okołoporodowej?

Standardy opieki okołoporodowej to pewna norma, która ma na celu ujednolicenie opieki we wszystkich państwowych podmiotach leczniczych. Dokument ten określa sposób, w jaki personel medyczny powinien zajmować się kobietami w ciąży, w trakcie porodu oraz w połogu, a także noworodkami. Wszystko to ma na celu zadbanie o zdrowie mam i ich dzieci oraz ograniczenie interwencji lekarskich wyłącznie do tych absolutnie niezbędnych¹.

Nowe standardy opieki okołoporodowej, które zastępują te z 2019 roku, modyfikują dotychczasowe kompetencje lekarzy, położnych i pielęgniarek oraz wprowadzają pewne zmiany w organizacji opieki. Wszystko po to, by w tym wyjątkowym okresie kobiety były traktowane z szacunkiem i otrzymywały wsparcie, jakiego potrzebują. Celem zmian jest również zapewnienie, że mamy są świadome swoich praw w czasie ciąży, porodu i połogu. Jak podkreśla Rzecznik Praw Pacjenta: „Kobieta – jej zdrowie, potrzeby, emocje i poczucie bezpieczeństwa – musi znajdować się w centrum uwagi całego systemu”².

Najnowsze standardy opieki okołoporodowej w 2025 roku – co się zmienia?

Zgodnie ze słowami RPP, standardy opieki okołoporodowej z 2025 roku mają na celu jeszcze lepiej zadbać o dobro mam i ich dzieci oraz sprawić, że kobiety będą się czuć bezpiecznie. Do najważniejszych zmian należą²:

• wprowadzenie od najwcześniejszego etapu (tzn. już od momentu stwierdzenia ciąży) edukacji przedporodowej skierowanej nie tylko do mam, lecz także do ojców, którzy mają odgrywać aktywną rolę w całym tym procesie,
• szersza diagnostyka podczas ciąży, w tym m.in. badanie na obecność wirusa zapalenia wątroby typu B,
• łatwiejszy dostęp do znieczulenia zewnątrzoponowego podczas porodu,
• ograniczenie procedur medycznych, które nie są niezbędne, takich jak m.in. rutynowe nacinanie krocza, różne praktyki sztucznego wywoływania porodu, ciągły monitoring KTG bez wyraźnych ku temu powodów,
• lepsza dostępność doradztwa laktacyjnego, by wspierać karmienie piersią, ale też zapewnienie odpowiedniej opieki tym kobietom, które chcą karmić inaczej,
• umożliwienie spożywania lekkostrawnych posiłków w czasie początkowej akcji porodowej, jeśli przebiega ona zgodnie z planem,
• zapewnienie kontaktu skóra do skóry po porodzie (chodzi tu także o kangurowanie po cesarskim cięciu) i nieprzerwanego kontaktu z noworodkiem przez dwie godziny od jego narodzin (jeśli tylko sytuacja zdrowotna mamy i dziecka na to pozwala),
• pełniejsza ochrona kobiet borykających się ze szczególnie trudną sytuacją – chodzi tu o zakaz umieszczania w jednej sali świeżo upieczonych mam mających zdrowe noworodki z tymi, których dzieci przyszły na świat chore lub które straciły swoje maleństwa.

Standardy opieki okołoporodowej – ciąża

Najnowszy standard opieki okołoporodowej zakłada, że kobieta może sama zdecydować, kto ma prowadzić ciążę – może być to lekarz ginekolog lub położna. Pierwsza wizyta u lekarza prowadzącego lub położnej opiekującej się ciężarną powinna odbyć się najpóźniej w 10. tygodniu ciąży. Nowe przepisy wprowadzają obowiązek informowania o zalecanych szczepieniach już w trakcie tego pierwszego spotkania¹.

W dokumencie rozszerzono zakres badań przesiewowych. Oprócz standardowych trzech badań USG – między 11. a 14. tygodniem ciąży, między 18. a 22. tygodniem oraz między 27. a 32. tygodniem – należy wykonać szereg badań laboratoryjnych. Do najważniejszych należą: badanie antygenu HBs (wirusowe zapalenie wątroby typu B), badanie HCV (wirusowe zapalenie wątroby typu C), badanie w kierunku toksoplazmozy (IgG, IgM), badanie HIV, oznaczenie TSH (hormonu tarczycy), morfologia krwi ze stężeniem ferrytyny oraz badanie cytologiczne (jeśli nie było wykonane w ciągu 12 miesięcy przed ciążą). U kobiet z czynnikami ryzyka już na pierwszej wizycie zleca się OGTT (doustny test obciążenia glukozą)¹.

Nowe standardy przewidują ponadto ocenę ryzyka wystąpienia depresji – pierwszą między 11. a 14. tygodniem ciąży, kolejną między 33. a 37. tygodniem. Dzięki temu można jak najwcześniej wychwycić ewentualne trudności emocjonalne i możliwie jak najwcześniej się nimi zająć. Jeśli ciąża trwa dłużej niż 40 tygodni, standardy wskazują, że niezwłocznie należy wykonać badanie KTG i USG. Przy prawidłowych wynikach oraz prawidłowym odczuwaniu ruchów płodu kolejne badanie odbywa się za 7 dni. Podczas tej wizyty ustala się datę hospitalizacji, tak aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia ciąży¹.

Standardy opieki okołoporodowej – poród

W nowych standardach opieki okołoporodowej z 2025 roku ponownie podkreślono, że każda kobieta podczas porodu ma prawo do poszanowania intymności oraz godności. Szpital musi zapewnić dostęp do przynajmniej jednej metody farmakologicznego łagodzenia bólu porodowego, np. znieczulenia zewnątrzoponowego. Kobieta planująca poród ze znieczuleniem powinna odbyć wcześniejszą konsultację z anestezjologiem. Standardy opieki wskazują, że taka rozmowa powinna się odbyć najlepiej między 33. a 37. tygodniem ciąży, aby mama mogła świadomie podjąć decyzję i poznać wszystkie możliwości. Jeśli jednak wcześniej nie było takiej konsultacji, można ją przeprowadzić także później – między 38. a 39. tygodniem lub nawet po 40. tygodniu¹.

Osoby sprawujące opiekę nad rodzącą mamą muszą udzielać jej wszystkich informacji i omówić z nią indywidualny plan porodu. Procedury takie jak golenie krocza i lewatywa mogą być stosowane tylko za wyraźną zgodą kobiety. Interwencje medyczne – w tym nacięcie krocza czy wywoływanie porodu – powinny być stosowane jedynie wtedy, gdy istnieje taka konieczność¹.

Według nowych standardów opieki przyszła mama może w trakcie porodu zjeść lekkostrawny posiłek bez konieczności uzyskania zgody personelu, o ile nie ma przeciwwskazań medycznych¹. Na sali porodowej może jej towarzyszyć dowolna wskazana osoba – nie musi to być mąż lub partner, ale np. mama, przyjaciółka, doula czy zaprzyjaźniona akuszerka. Kobieta w trakcie porodu ma prawo przyjmować wygodne dla niej pozycje oraz korzystać z niefarmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego, takich jak masaż, akupunktura czy akupresura.

Opieka nad kobietą w okresie połogu

Opieka nad kobietą w połogu trwa sześć tygodni i ma na celu wspieranie jej zdrowia fizycznego i psychicznego w tym wyjątkowym czasie. Po porodzie ważne jest, aby świeżo upieczona mama czuła się bezpieczna i otoczona opieką – zarówno w szpitalu, jak i w domu. W szpitalu jej stan ocenia personel medyczny, a po wypisie opiekę przejmuje już tylko położna. Podczas wizyt domowych m.in. sprawdza ona, czy macica prawidłowo się obkurcza i czy rana (po porodzie naturalnym lub cięciu cesarskim) dobrze się goi, ocenia laktację i stan piersi oraz – jeśli to potrzebne – pomaga w podstawowej higienie¹.

Wizyty położnej w domu są nie tylko kontrolą stanu zdrowia, ale przede wszystkim wsparciem. Pierwsza odbywa się w ciągu 48 godzin od wypisu ze szpitala, a łącznie powinno być ich co najmniej cztery. To czas, w którym mama może zadawać pytania, mówić o swoich obawach i otrzymać praktyczne wskazówki dotyczące karmienia piersią, higieny, ćwiczeń po ciąży czy zdrowego stylu życia. Położna powinna pomóc rozwiązać ewentualne trudności, prowadzić poradnictwo laktacyjne, motywować do delikatnej aktywności i zadbać o komfort psychiczny kobiety¹.

Ważnym elementem opieki jest również ocena ryzyka wystąpienia depresji poporodowej w 4. tygodniu po urodzeniu dziecka lub wcześniej, jeśli pojawią się niepokojące objawy. Jeżeli pojawią się problemy zdrowotne lub emocjonalne, położna kieruje mamę do odpowiednich specjalistów. W duchu nowych standardów opieki okołoporodowej wizyty patronażowe powinny być przepełnione szacunkiem i zrozumieniem oraz dostosowane do indywidualnych potrzeb mamy¹.

Standardy opieki okołoporodowej – opieka nad noworodkiem

W najnowszych standardach opieki okołoporodowej uwzględniono także kwestię opieki nad dzieckiem w pierwszych godzinach po przyjściu na świat. W tym czasie priorytetem jest zapewnienie noworodkowi bezpieczeństwa i bliskości z mamą. Pępowinę należy przeciąć nie wcześniej niż po upływie minuty od narodzenia dziecka, a najlepiej dopiero po ustaniu tętnienia. Maluszek powinien zostać położony na brzuchu mamy w kontakcie „skóra do skóry” – również po cesarskim cięciu (oczywiście jeśli tylko pozwala na to stan zdrowia obojga z nich). Kontakt ten nie powinien być przerywany przez minimum 2 godziny, chyba że kobieta zdecyduje inaczej lub wymagają tego względy medyczne. W tym czasie położna może też wspierać mamę w pierwszym karmieniu piersią i obserwować prawidłowe przystawienie dziecka¹.

Zgodnie ze standardami opieki okołoporodowej ocena stanu noworodka odbywa się według skali Apgar, a w sali porodowej musi być dostępne stanowisko resuscytacyjne z odpowiednim sprzętem do ratowania zdrowia dziecka. Po zakończeniu pierwszego kontaktu „skóra do skóry” dziecko jest delikatnie ważone i mierzone. Następnie podaje mu się witaminę K, która chroni przed krwawieniami, oraz stosuje krople do oczu, aby zapobiec zakażeniom. Wykonywane są też pierwsze szczepienia ochronne – wszystko zgodnie z aktualnym programem zdrowotnym i w obecności rodzica, tak aby opiekunowie czuli się spokojni i poinformowani¹.

W pierwszych godzinach życia maluszka lekarz pediatra lub neonatolog bada dziecko (także w obecności mamy lub taty), aby upewnić się, że wszystko jest w porządku. Na oddziale wykonuje się też proste, bezbolesne badania przesiewowe – sprawdza się m.in. saturację, czyli poziom natlenienia krwi (to tzw. test pulsoksymetryczny), słuch, ruchomość języka oraz pobiera kilka kropli krwi z piętki do badań, które pomagają wykryć rzadkie choroby metaboliczne. Cała ta opieka odbywa się w systemie „matka z dzieckiem”, z poszanowaniem prawa rodziców do obecności przy wszystkich procedurach, zapewnieniem im pełnego wsparcia i z troską o komfort maluszka oraz rodziców¹.

W standardach opieki okołoporodowej z 2025 roku podkreśla się, że dokument omawia głównie zasady organizacji opieki, a nie szczegółowe procedury medyczne. Wszystkie dodatkowe zabiegi są wykonywane tylko wtedy, gdy naprawdę są potrzebne i zawsze przez odpowiednich specjalistów¹. Dzięki temu jako rodzice możecie mieć pewność, że opieka nad kobietą i dzieckiem jest oparta na aktualnej wiedzy i wolna od niepotrzebnych interwencji – tak, abyście mogli poczuć się bezpiecznie i skupić się na tym, co najważniejsze: wspólnych pierwszych chwilach.