Biegunka w ciąży: przyczyny i postępowanie

Czego dowiesz się z artykułu?

1. Jakie mogą być przyczyny biegunki w ciąży?
2. Czym jest listerioza?
3. Czy biegunka u przyszłej mamy może mieć wpływ na maluszka w jej brzuchu?
4. Co zrobić, aby ograniczyć ryzyko dolegliwości trawiennych?
5. Jak radzić sobie z biegunką w ciąży?
6. Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Przyczyny biegunki w ciąży

Biegunka w ciąży może niepokoić, czasami dolegliwości mają jednak bardzo niegroźną przyczynę. W związku z rozwojem maluszka w organizmie przyszłej mamy zachodzą przecież ogromne zmiany. Niektóre z nich mogą skutkować m.in. właśnie problemami w obrębie przewodu pokarmowego. W zależności od trymestru biegunka w ciąży może mieć różne przyczyny.

1. trymestr ciąży

Niektóre kobiety doświadczają dolegliwości trawiennych szczególnie na początku ciąży. Wynika to z faktu, że organizm przyszłej mamy intensywnie adaptuje się do nowej sytuacji. Bezpośrednią przyczyną biegunki w ciąży zmiany hormonalne, które mogą zakłócać procesy trawienne, zwłaszcza wzrost poziomu progesteronu². Typowymi dolegliwościami w pierwszych miesiącach są w związku z tym zaparcia i właśnie biegunka. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe pojawiające się w tym okresie mogą wynikać także ze zmian w diecie, przyjmowanych przez kobietę suplementów w ciąży lub zwiększonej wrażliwości na niektóre produkty, która często pojawia się w I trymestrze.

2. trymestr ciąży

Po kilku pierwszych niełatwych miesiącach ciało kobiety zdążyło już zwykle przyzwyczaić się do nowego stanu, dlatego w II trymestrze robi się spokojniej, także w żołądku. Jeśli u przyszłej mamy pojawia się w tym czasie biegunka, prawdopodobnie jest ona efektem nietolerancji pokarmowej lub infekcji żołądkowo-jelitowej, którą mogłaby złapać także wtedy, gdyby nie była w ciąży.

3. trymestr

Pod koniec ciąży biegunka czasem staje się wyzwaniem. Dziecko rozwijające się w brzuchu mamy jest już bardzo duże i naciska na jej narządy wewnętrzne, w tym na jelita. Taki ucisk może skutkować pojawieniem się luźnych stolców. Dolegliwości mogą być również oznaką, że organizm… przygotowuje się do porodu!Hormony wywołujące skurcze porodowe mogą bowiem działać pobudzająco także na jelita. Zwłaszcza pod koniec III trymestru biegunka może być więc objawem zbliżającego się porodu.

Listerioza w ciąży

Rzadką, jednak również możliwą przyczyną biegunki w ciąży może być choroba zwana listeriozą. Wywoływana jest przez bakterie Listeria monocytogenes. Zachorowań jest bardzo niewiele, jednak warto dowiedzieć się więcej na jej temat⁴.

Skąd biorą się bakterie Listeria w ciąży i na które produkty spożywcze warto uważać?

Bakteriami L.monocytogenes można zarazić się spożywając określone produkty spożywcze, w których się one znajdują. Drobnoustroje te są dość odporne i mogą przetrwać nawet w niskich temperaturach, np. w lodówce. Dobra wiadomość jest taka, że dokładne gotowanie, smażenie lub pasteryzacja niszczą je. Ważne jednak, aby zachować ostrożność sięgając po:

• Produkty z surowego (niepasteryzowanego) mleka, zwłaszcza sery miękkie (np. Camembert, Brie, Feta) – jeśli w składzie jest informacja, że produkt zawiera mleko pasteryzowane, nie stanowi zagrożenia;
• Surowe lub niedogotowane mięso (np. tatar) oraz wędliny surowe (np. salami);
• Surowe lub wędzone ryba (np. sushi lub łosoś wędzony);
• Pakowane sałaty i sałatki.

Objawy listeriozy

Listerioza w ciąży często przypomina grypę. Nawet jeśli u przyszłej mamy choroba przebiega łagodnie, może mieć poważne konsekwencje dla maluszka. Warto zwrócić uwagę na objawy takie jak:

• Gorączka i dreszcze,
• Bóle mięśni i kończyn,
• Silne zmęczenie,
• Ból żołądka, nudności, biegunka.

Co ważne, mogą pojawić się one dopiero po kilku tygodniach od spożycia produktu. Jeśli wystąpią, lepiej nie zwlekać i jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. W tym wypadku zdecydowanie dobrze jest dmuchać na zimne!

Czy biegunka może zaszkodzić dziecku?

Zwykła, krótkotrwała biegunka w ciąży raczej nie niesie ze sobą negatywnych skutków dla dziecka. Jest ono dobrze chronione w pęcherzu płodowym i nie odczuwa żadnych konsekwencji dolegliwości, która pojawiła się u mamy.

Problemem może być jednak nie sama biegunka, lecz jej możliwe następstwa:

• Odwodnienie: jeśli kobieta straci zbyt dużo wody i ważnych składników mineralnych (elektrolitów), może wpłynąć to negatywnie na jej układ krążenia i w konsekwencji utrudnić dostarczanie dziecku niezbędnych substancji¹.
• Poważne infekcje: jeśli przyczyną biegunki są bakterie Listeria (wspomniane już wcześniej), Salmonella lub inne, również dziecko może zachorować.

Niezwykle ważne jest więc, aby przyszła mama dbała o siebie przez cały okres ciąży, wypijała odpowiednie dużo płynów, a jeśli coś ją niepokoi, zgłosiła się do lekarza.

Jak zapobiegać biegunkom w czasie ciąży?

Jak zawsze, tak i w tym przypadku lepiej zapobiegać niż leczyć. Kilka prostych zasad może pomóc zmniejszyć ryzyko zakażeń, które mogą prowadzić do biegunki. Kluczowa jest higiena w kuchni.  Przed gotowaniem i jedzeniem zawsze należy dokładnie umyć ręce oraz składniki takie jak warzywa i owoce. Duże znaczenie ma także czystość blatu kuchennego, noży i desek do krojenia, szczególnie jeśli miały kontakt z surowym mięsem. Jak wspomniano wyżej niezalecane są: surowe mięso, surowe ryby, przetwory z surowego mleka oraz gotowe pakowane sałatki. Mięso, ryby i jaja przed jedzeniem trzeba odpowiednio podgrzać, aby zniszczyć ewentualne obecne w nich drobnoustroje. Co mniej oczywiste, warto zadbać także o… siebie. Stres może mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie układu pokarmowego, dlatego trzeba pamiętać o planowaniu przerw na odpoczynek i pamiętać o chwili na relaks.

Jak radzić sobie z biegunką w ciąży

Nawet jeśli przyszła mama przestrzega powyższych zasad, biegunka w ciąży może się pojawić. Niezależnie od jej przyczyny, ważne jest wtedy, by zatroszczyć się o siebie. Dolegliwości żołądkowe potrafią być naprawdę wyczerpujące, dlatego organizm potrzebuje wtedy dużo odpoczynku. Ciało walczy i całą swoją energię powinno móc przekierować na zwalczanie problemu i regenerację, a nie np. sprzątanie mieszkania. Bez jakichkolwiek wyrzutów sumienia można wtedy spędzić na kanapie – wysiłek fizyczny może nie być w tym momencie tym, co jest najbardziej pomocne. Duże znaczenie ma też uzupełnienie płynów, które są tracone w nadmiarze – pozwala to zapobiec odwodnieniu. W zasięgu ręki cały czas powinna być woda niegazowana czy ulubiony ziołowy napar. Przydatne mogą być także elektrolity z apteki – pomagają przywrócić równowagę składników mineralnych w organizmie. Dla pewności ich stosowanie warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Co mogę jeść przy biegunce w ciąży?

W czasie biegunki dobrym wyborem będzie dieta lekkostrawna, która pomoże uspokoić jelita. Warto uwzględnić w niej kilka elementów.

• Starte jabłko: mus jabłkowy to klasyka od babci. Zawarte są w nim w sporych ilościach pektyny – rodzaj rozpuszczalnego błonnika pokarmowego. Starte jabłka dobrze jest przed spożyciem krótko przewietrzyć aż zbrązowieją.
• Zgniecione banany mogą być dobrym źródłem potasu – to jeden ze składników aptecznych elektrolitów. Przecier bananowy jest szybki w przygotowaniu i sycący.
• Prosta zupa marchewkowa lub puree ziemniaczane (wyłącznie z dodatkiem wody i soli).
• Owsianka.
• Sucharki lub suchy tost.

Z drugiej strony lepiej unikać tłustych, mocno doprawionych lub słodkich potraw, produktów mlecznych, kawy oraz napojów gazowanych.

Domowe sposoby na biegunkę

Powszechnie znanym rozwiązaniem w przypadku biegunki w ciąży są cola i paluszki. Nie jest to jednak zbyt dobry pomysł. Cola zawiera dużo cukru i kofeiny, które powinny być przez przyszłą mamę spożywane z umiarem. Cukier może wręcz nasilić biegunkę, jednak warianty bez jego dodatku również nie są zalecane. Z kolei słone paluszki dostarczają co prawda składników mineralnych, jednak zdecydowanie nie w takiej różnorodności, jakiej w czasie biegunki potrzebuje organizm. Lepszym rozwiązaniem będzie skonsultowanie z lekarzem stosowania elektrolitów z apteki.

Leki przeciwbiegunkowe tylko po konsultacji z lekarzem

Nie należy przyjmować jakichkolwiek leków na biegunkę na własną rękę! Preparat dostępny w aptece, który kiedyś okazał się skuteczny, może być nieodpowiedni dla przyszłych mam. Dotyczy to także tabletek z węglem leczniczym, nawet jeśli ogólnie uważa się je za bezpieczne w ciąży. Warto skonsultować się z lekarzem lub położną, by upewnić się, który preparat będzie bezpieczny.

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Biegunka w ciąży zwykle nie stanowi problemu i mija samoistnie. Warto jednak być uważnym, by nie przeoczyć subtelnych informacji, które być może wysyła organizm. Jeśli pojawi się któryś z poniższych 7 sygnałów ostrzegawczych, warto skonsultować się ze specjalistą, by mieć pewność, jak postępować. Lepiej zadzwonić do lekarza raz za dużo niż zbagatelizować ważne symptomy. Zdrowie kobiety i dziecka mają najwyższy priorytet.

1. Problem nie znika: biegunka trwa dłużej niż 2 dni. 
2. Objawy są naprawdę silne: wizyty w toalecie są bardzo częste (więcej niż trzy wypróżnienia dziennie), a stolec jest bardzo wodnisty lub papkowaty. 
3. Pojawia się gorączka: temperatura ciała wynosi 38 °C lub więcej i rośnie. 
4. Biegunka to nie wszystko: pojawiają się nudności lub nawet wymioty.
5. Objawom towarzyszy ból: chodzi o coś więcej niż tylko złe samopoczucie, które większość ludzi odczuwa przy biegunce – występuje wyraźny ból brzucha lub skurcze żołądka. 
6. W stolcu widoczna jest krew: taka sytuacja zawsze powinna zostać wyjaśniona przez lekarza. 
7. Osłabienie i odwodnienie: objawami nadmiernej utraty płynów są zawroty głowy, suchość w ustach lub bardzo ciemny mocz.

Niestety, ze względu na zmiany hormonalne wiele przyszłych mam zmaga się  z biegunką w ciąży. By uspokoić jelita zwykle wystarczą sprawdzone domowe sposoby na biegunkę, takie jak duża ilość płynów i lekkostrawna dieta.

Dobrze jednak być czujnym i słuchać sygnałów wysyłanych przez ciało. Jeśli pojawi się którykolwiek z 7 wymienionych w artykule sygnałów ostrzegawczych lub przyszła mama jest zaniepokojona sytuacją, warto niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, by upewnić się, że wszystko jest w porządku.