Niepłodność idiopatyczna – na czym polega i jak można ją leczyć?
Czego dowiesz się z artykułu?
- Niepłodność idiopatyczna – co to jest?
- Czy można określić przyczyny niepłodności idiopatycznej?
- Jak leczyć niepłodność idiopatyczną?
Staracie się od dłuższego czasu o dziecko? Przeszliście już podstawowe badania, które nie wykazały żadnych nieprawidłowości, jednak test ciążowy kolejny raz pokazuje negatywny wynik? Jeżeli usłyszeliście, że macie do czynienia z niepłodnością idiopatyczną, podpowiadamy, jak możecie leczyć to schorzenie.
Na czym polega niepłodność idiopatyczna?
O niepłodności można mówić, kiedy para, która regularnie współżyje bez zabezpieczenia (co najmniej 2-4 razy w tygodniu), nie zachodzi w ciążę w ciągu 12 miesięcy. Najczęściej po roku bezowocnych starań specjaliści zalecają wnikliwą diagnostykę obojga partnerów, ponieważ przyczyny niepłodności mogą występować zarówno po stronie kobiety, jak i mężczyzny¹.
Zdarza się, że po wykonaniu standardowych badań na pierwszy rzut oka partnerzy są zdrowi. Poziomy ich hormonów płciowych pozostają w normach, nasienie mężczyzny jest prawidłowe, owulacja u kobiety występuje regularnie i nie ma żadnych dodatkowych chorób współistniejących czy wad anatomicznych, które uniemożliwiałyby partnerom poczęcie. W takiej sytuacji lekarz może stwierdzić niepłodność idiopatyczną (niewyjaśnionego pochodzenia), z którą według statystyk boryka się 20-30% par leczonych z powodu niepłodności².
Przyczyny idiopatyczne – co może powodować niepłodność?
Główne przyczyny niepłodności idiopatycznej pozostają wciąż zagadką. Choć czasami trudno je rozpoznać ze względu na ograniczenia współczesnej medycyny, istnieją pewne podejrzenia, że w takich przypadkach trudności z zajściem w ciążę u kobiety mogą być spowodowane np. zaburzeniami pracy jajowodów. Zdarza się, że pomimo wielu rutynowych badań i przeprowadzonych zabiegów (np. HyCoSy, laparoskopii lub histeroskopii) nie udaje się wykryć niewielkich wad anatomicznych, które zaburzają transport komórki jajowej albo utrudniają prawidłowe zagnieżdżenie się zarodka (tzw. implantację)².
Wśród potencjalnych przyczyn, które mogą powodować niepłodność idiopatyczną, są też²:
• nieprawidłowości genetyczne i funkcjonalne komórek rozrodczych i zarodków,
• zaburzenia genetyczne partnerów, które nie są możliwe do wykrycia przez współczesną medycynę,
• problemy z zapłodnieniem na poziomie komórkowym,
• zaburzenia implantacji i nieprawidłowe działanie układu immunologicznego.
Niepłodność idiopatyczna – leczenie
Jeśli lekarz stwierdzi u Was niepłodność idiopatyczną (czyli nieokreślonego pochodzenia), możliwe są dwa rozwiązania.
1. Na tym etapie prawdopodobnie jesteście już dobrze przebadani, dlatego specjalista może zalecić dalsze próby naturalnego zajścia w ciążę (trwające nawet kolejne 2 lata). To tzw. postępowanie wyczekujące. Takie podejście jest rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP), jeśli kobieta nie ma żadnych obciążeń zdrowotnych, nie przekroczyła jeszcze 35 lat, a jej AMH (tzw. rezerwa jajnikowa) jest w normie. Szacuje się, że w takich przypadkach połowa par z niepłodnością nieokreśloną ma szansę na ciążę naturalną w drugim roku starań²!

2. Jeśli nie chcecie lub nie możecie dłużej czekać, lekarz prawdopodobnie zaproponuje Wam procedury wspomaganego rozrodu. Może to być inseminacja domaciczna (IUI – ang. intrauterine insemination), czyli przeniesienie odpowiednio przygotowanego nasienia do macicy, lub zapłodnienie pozaustrojowe – tzw. in vitro (IVF – ang. in vitro fertilization). Ta ostatnia procedura jest od razu zalecana przy niepłodności idiopatycznej, która u kobiety (niezależnie od jej wieku) trwa dłużej niż dwa lata².
Choć niepłodność idiopatyczna wiąże się z brakiem konkretnej przyczyny niepowodzeń zajścia w ciążę, współczesna medycyna oferuje możliwości leczenia tego schorzenia. Pamiętajcie, że wielu parom z diagnozą niepłodności nieokreślonej – mimo trudnych początków – udało się spełnić marzenie o rodzicielstwie, dlatego trzymamy kciuki również za Was!
Pytania i odpowiedzi
Czy dieta i styl życia mogą poprawić szanse na poczęcie przy niepłodności idiopatycznej?
Tak, dieta i styl życia mogą realnie wpłynąć na poprawę szans na poczęcie, również w przypadku niepłodności idiopatycznej. Według rekomendacji ekspertów właściwe odżywianie wspiera funkcjonowanie układu hormonalnego i rozrodczego. Dieta sprzyjająca płodności powinna być bogata w różnorodne warzywa i owoce. Warto stawiać także na pełnoziarniste produkty zbożowe, zdrowe tłuszcze (np. z ryb, orzechów, olejów roślinnych) oraz białko roślinne. Ważne jest też utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu i unikanie palenia tytoniu. Choć sama zmiana stylu życia nie zawsze rozwiązuje problem niepłodności, może znacząco zwiększyć szanse na naturalne zapłodnienie i poprawić efekty leczenia⁷.
Jakie badania warto wykonać przy podejrzeniu niepłodności idiopatycznej?
Przy podejrzeniu niepłodności idiopatycznej warto wykonać kompleksowy zestaw badań u obojga partnerów, aby wykluczyć wszystkie możliwe przyczyny trudności z poczęciem. U kobiety zaleca się ocenę owulacji, oznaczenie poziomu hormonów (m.in. AMH w celu określenia rezerwy jajnikowej) oraz badania obrazowe pozwalające sprawdzić drożność jajowodów i budowę macicy – takie jak HyCoSy, histeroskopia lub laparoskopia, jeśli istnieją wskazania. U mężczyzny podstawowym badaniem jest analiza nasienia. W niektórych przypadkach lekarz może także zlecić dodatkowe testy, np. immunologiczne lub genetyczne. Dopiero po wykonaniu tych badań i wykluczeniu innych przyczyn można rozpoznać niepłodność idiopatyczną².
Czy niepłodność idiopatyczna może minąć samoistnie?
Tak – zdarza się, że pary z niepłodnością idiopatyczną zachodzą w ciążę bez dodatkowych procedur medycznych. W praktyce klinicznej dopuszcza się wydłużenie okresu oczekiwania na ciążę (tzw. postępowanie wyczekujące) do 24 miesięcy, jeśli kobieta nie ma żadnych obciążeń zdrowotnych, nie przekroczyła jeszcze 35 lat, a jej AMH jest w normie. Szacuje się, że w takich przypadkach para ma sporą szansę na rodzicielstwo w drugim roku starań².
Czy leczenie niepłodności idiopatycznej jest refundowane przez NFZ?
Dużą część diagnostyki niepłodnościowej można wykonać w ramach NFZ. Mowa m.in. o niektórych badaniach (np. nasienia, hormonalnych) czy zabiegach (np. histeroskopia). W tym przypadku potrzebne będzie skierowanie od lekarza w ramach konsultacji specjalistycznej (np. z poradni położniczo-ginekologicznej, urologicznej, endokrynologicznej, andrologicznej, leczenia niepłodności czy planowania rodziny i rozrodczości). W Polsce od czerwca 2024 funkcjonuje również rządowy program wsparcia procedury in vitro⁸.
Czy warto skonsultować się z więcej niż jednym specjalistą w przypadku zdiagnozowania niepłodności idiopatycznej?
Tak, przy rozpoznaniu niepłodności idiopatycznej często rekomenduje się podejście wielodyscyplinarne – m.in. konsultacje u ginekologa, androloga, embriologa, a w razie potrzeby także u psychologa i dietetyka. W praktyce współpraca kilku specjalistów zwiększa szansę na wybranie najbardziej efektywnego i bezpiecznego planu leczenia, który zakończy się dla Was ciążą.
Źródła
¹ Stefanowicz E. Niepłodność. Online: mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/260266,nieplodnosc. Dostęp: 24.04.2025.
² Łukaszuk K., Kozioł K., Jakiel G. et al. Diagnostyka i leczenie niepłodności — rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP). Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2018, tom 3, nr 3, s. 112-140. Online: ptgin.pl/sites/scm/files/2022-01/12.2018%20Diagnostyka%20i%20leczenie%20niepłodności%20-Rekomendacje%20Polskiego%20Towarzystwa%20Medycyny%20Rozrodu%20i%20Embriologii%20oraz%20Polskiego%20To.pdf. Dostęp: 24.04.2025.
³ Dębski R. Niepłodność. Online: podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1209,nieplodnosc?srsltid=AfmBOorHY8xNc2i4QB8aAAc51M2n55YDJvax0SCreMZzsBL_6ph_5NGp. Dostęp: 24.04.2025.
⁴ Stefanowicz E. Laparoskopia ginekologiczna. Online: mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/272941,laparoskopia-ginekologiczna. Dostęp: 18.04.2025.
⁵ Stefanowicz E. Histeroskopia. Online: mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/267521,histeroskopia. Dostęp: 24.04.2025.
⁶ Dębski R., Pawelczyk L., Paszkowski T. Stanowisko Zespołu Ekspertów dotyczące zastosowania kontrastu olejowego Lipiodol® Ultra Fluid w medycynie rozrodu. Online: cmscode.pl/wp-content/uploads/2023/07/Dębski-R-i-wsp_lipiodol.pdf. Dostęp: 24.04.2025.